jaarverslag 2019

Duurzaamheid: energietransitie, circulair en klimaatadaptatie

Woonstad Rotterdam is ambitieus en vooruitstrevend op het gebied van duurzaamheid. De energietransitie is inmiddels flink op stoom. Wij willen dat voor 2050 onze hele woningvoorraad C02-neutraal is. Door hergebruik van sloopafval en bouwmaterialen willen we een belangrijke bijdrage leveren aan de circulaire economie. Ook treffen we maatregelen die bijdragen aan een klimaatadaptieve leefomgeving. Wij zien het als onze maatschappelijke verantwoordelijkheid om in duurzaamheid een voortrekkersrol te vervullen.

Energietransitie

In 2019 hebben we een langjarig energietransitieplan opgesteld. Hiermee willen we het tempo behouden waarin wij sinds 2015 honderden woningen per jaar loskoppelen van het gas. In 2021 zal onze woningvoorraad gemiddeld energielabel B hebben, in 2050 moet de hele voorraad gasloos zijn. Tot nu toe pakken we vooral complexen aan die relatief eenvoudig op het warmtenet zijn aan te sluiten. Inmiddels staan we voor de uitdaging om ook andere woningtypen – die verder weg liggen van het warmtenet – gasloos te maken en aan te sluiten op een alternatieve warmtebron. We houden daarbij ontwikkelingen van nieuwe technieken en wetgeving scherp in de gaten. In het energietransitieplan gaan we niet meer uit van één of enkele complexen, maar van een heel gebied. Betaalbaarheid voor onze huurders vormt daarbij een belangrijke afweging.

Gebiedsgericht werken

Gebiedsgericht werken staat centraal in het integrale energietransitieplan. Onze ambities kunnen alleen gerealiseerd worden als we hele gebieden in één keer verduurzamen. Dat doen we samen met onze partners, zoals energiemaatschappijen, netbeheerders, vastgoedeigenaren, de gemeente Rotterdam en bewoners.

In 2019 hebben we de gebiedsaanpak verder vormgegeven. In Pendrecht zijn we inmiddels aan de slag met het verduurzamen van 600 woningen. In andere wijken, zoals Feijenoord, Oud-Charlois, Overschie en Prinsenland, zijn de plannen in verschillende fases van voorbereiding en samenwerking. In totaal halen we de komende jaren zo’n 8.000 woningen van het gas af.

‘Pendrecht: zonder gas vooruit’

Pendrecht is een van de vijf pilotgebieden in Rotterdam die van het aardgas af gaat en heeft daarmee een voorbeeldrol in de energietransitie. In 2019 zijn we begonnen met 102 woningen in de Tiengemetenbuurt, die we isoleren, gasloos maken en tegelijk ook renoveren. De indeling wordt efficiënter, we vernieuwen daken, kozijnen, badkamers en keukens en plaatsen zonnepanelen. Wat we doen verschilt per woning en gebeurt in overleg met bewoners. Voor bewoners hebben we een modelwoning ingericht.

Deze woningen in de Tiengemetenbuurt zijn de eerste van in totaal 600 woningen die we in de wijk van het gas afhalen en op het warmtenet aansluiten. We hebben daarvoor gebiedsovereenkomsten gesloten met Nuon (sinds oktober 2019: Vattenfall) en de gemeente Rotterdam.

Van het gas af

In Ommoord en Prinsenland zijn we vier jaar geleden begonnen met grootschalig onderhoud en verduurzaming van elf flats. Het gaat om vier Era-flats, vier Sterflats en drie Prinsessenflats, met in totaal 1.819 woningen. In 2019 is de renovatie afgerond van twee flats, waarmee het totaal inmiddels is gekomen op 1.324 gasloze en energiezuinige woningen. Alle flats worden straks verwarmd met industriële restwarmte uit het warmtenet en bewoners koken er elektrisch.

Gasloos gereed

Behalve gasloos maken wij ook woningen ‘gasloos gereed’. Daarbij wordt een woning bij renovatie of transformatie voorbereid op een toekomstige aansluiting op het warmtenet of installatie van een warmtepomp, door nu al de juiste isolatiemaatregelen te nemen en vaak ook al elektrisch koken te installeren. Dat doen we als gasloos maken technisch nog niet haalbaar is. In 2019 zijn ongeveer 10% van de bouwstarts ‘gasloos gereed’ gemaakt.

Woonstad Rotterdam Energie Challenge

In 2019 schreven we de Woonstad Rotterdam Energie Challenge uit, waarmee we marktpartijen uitdaagden om met een innovatieve oplossing te komen voor het in bewoonde staat verduurzamen van sociale huurwoningen, die (nog) niet op het warmtenet kunnen worden aangesloten. Welke oplossing levert de meeste CO2-besparing op tegen de laatste kosten? We vroegen nadrukkelijk om technische verbeteringen te combineren met de belangen van bewoners, want duurzaam wonen slaagt alleen als we samen optrekken met bewoners. In totaal werden 37 plannen van hoge kwaliteit ingezonden. Een bewonersjury en een vakjury kozen vijf winnaars uit, die in 2020 hun plannen in ongeveer honderd woningen gaan testen. De winnaars werden in december bekendgemaakt tijdens een drukbezochte bijeenkomst met 230 deelnemers.

Rotterdams Klimaatakkoord

Eind november hebben wij het Rotterdams Klimaatakkoord medeondertekend. In het klimaatakkoord van de gemeente staan 49 ‘deals’ om in 2030 de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen in Rotterdam te halveren. Ruim honderd bedrijven, maatschappelijke organisaties en bewonersinitiatieven hebben aan vijf klimaattafels de deals ontwikkeld en uitgewerkt. Als grootste woningcorporatie van de stad zijn wij aangeschoven aan de klimaattafel ‘Gebouwde omgeving’, waar we hebben toegezegd tot 2030 ongeveer 8.000 woningen aardgasvrij te maken. Daarnaast werken we mee aan een innovatief project met zon- en windenergie in de klimaattafel ‘Schone energie’, als onderdeel van het programma Next Generation Woonwijk Prinsenland/Lage Land.

Gasloze nieuwbouw

In 2019 begon de bouw van 128 gasloze nieuwbouwwoningen. Sinds 2018 bouwen we alleen nog maar gasloos. Als we woningen renoveren of transformeren, dan maken we deze gasloos of gasloos gereed. In de Van Haeftenstraat en aan het Drents Plantsoen in Hillesluis leverden we in totaal 37 gasloze eengezinswoningen op met een sociale huur. De 26 woningen aan het Drents Plantsoen zijn aangesloten op het warmtenet en de 11 woningen in de Van Haeftenstraat zijn all electric en hebben een warmtepomp.

Zonnepanelen

In 2019 plaatsten we 2.465 zonnepanelen op 272 woningen, met een totaal vermogen van 1.104 kWp. In totaal lagen er eind 2019 zo’n 11.000 zonnepanelen op ongeveer 2.400 woningen verspreid door de stad.

LED-verlichting

In 2019 zijn grote stappen gezet in het vervangen van alle verlichting door LED-lampen, in de openbare ruimten van onze huur- en MVE-complexen. De afgelopen jaren zijn al meer dan 50.000 armaturen vervangen door een energiezuinigere variant. In de komende jaren pakken we de resterende complexen aan.

Steeds minder rode energielabels

De uitvoering van ons energietransitieplan leidt ook tot het verlagen van het aantal woningen met een rood label (E, F of G). We isoleren woningen grondig en maken ze gasvrij. In 2019 is het aantal rode energielabels verder afgenomen tot 7,6% van de woningvoorraad. Daarmee liggen we op koers om te zorgen dat ons gemiddelde energielabel in 2021 label B is en in 2022 minder dan 5% van onze woningen nog een rood label heeft. Veel van deze woningen worden op termijn vernieuwd door renovatie, transformatie of sloop/nieuwbouw.

Het aantal C- tot en met F-labels neemt af, ten gunste van A- en B-labels.

Circulariteit

In 2019 is het nieuwe programma Circulariteit vastgesteld, dat de mogelijkheden beschrijft om circulariteit gefaseerd op te nemen in onze bouwcyclus. Wij willen hergebruik en herbestemming van sloopafval en bouwmaterialen stimuleren en verspilling minimaliseren. Samen met onze ketenpartners streven we naar kringlopen in de totale cyclus van ontwerp, bouw, exploitatie, onderhoud en sloop.

Zowel bij onze investeringsprojecten als in het onderhoudsprogramma zijn circulaire toepassingen mogelijk om de CO2-uitstoot van onze bouwprojecten te verlagen. Met een projectmatige aanpak willen we ‘leren door te doen’. Met schaalbare pilots op specifieke onderdelen van circulariteit kunnen we gerichte kennis opdoen.

Voorbeelden van projecten met verlaging van embedded CO2 :

  • Toepassen van hergebruikte materialen

  • Toepassen van duurzame alternatieve materialen

  • Onderzoeken meerwaarde materialenpaspoort van Madaster bij twee sloopprojecten

  • Circulaire samenwerking door integrale aanbesteding van een groot project, met kernambities circulariteit, gezondheid en energieneutraal

  • Hoogwaardig inzetten van reststromen: voorbereiden circulaire sloopovereenkomst met slooppartijen

Circulair slopen en bouwen

In Hillesluis vervangen we 121 verouderde woningen in het complex ‘Malieklos’. De woningen maken plaats voor 86 nieuwe sociale huurwoningen: 52 appartementen en 34 eengezinswoningen met een tuin. Sloop en nieuwbouw voeren we er zo circulair mogelijk uit. Sloopmaterialen worden waar mogelijk opnieuw gebruikt, het liefst op de locatie zelf. De praktijk is soms weerbarstig. Zo bleken houten balken niet herbruikbaar, omdat ze waren samengesteld uit inferieure houtsoorten. Vloerplaten bleken zodanig gespijkerd en verlijmd dat het onmogelijk was ze er heel uit te krijgen. Nieuwe bouwmaterialen worden beoordeeld op hergebruik in de toekomst. Ook gebruiken we geschikte sloopmaterialen van elders in de nieuwbouw.

Klimaatadaptatie

In het programma Klimaatadaptatie verleggen we de aandacht van maatregelen die gericht zijn op oplossen naar maatregelen die gericht zijn op voorkomen. Dit doen we met ingrepen die bijdragen aan een klimaatrobuuste leefomgeving.

Het programma hanteert een gebiedsprioritering op basis van de klimaatrisico’s hevige regenval, grondwaterproblematiek, bodemdaling en hittestress. Het Oude Noorden, Oude Westen, Kralingen en de Tarwewijk vallen op in dit verband.

In 2019 bereidden we projecten voor die in 2020 worden uitgevoerd, zoals de aanleg van een polderdak aan de Moerkapellestraat en de klimaatadaptieve aanpak van 6 opdrachten in de buitenruimte.

Tevens onderzochten we klimaatadaptieve kansen in de bestaande bouw, onder leiding van de Branchevereninging Nederlandse Architectenbureaus (BNA) en de TU Delft. Multidisciplinaire teams gingen aan de slag met onze casussen Oranjeboomstraat in Feijenoord en de GEM-blokken in Het Lage Land.